Jak działa mechanizm automatycznej interpretacji?

Mechanizm automatycznego nadawania znaczenia występuje u każdego z nas. To właśnie dzięki niemu możemy nadawać znaczenie temu, co dzieje się wokół nas. Jest on nieodłącznym i adaptacyjnym elementem naszego funkcjonowania, dlatego ważnym jest, aby działał on w zgodzie z nami, nie zakłócając naszego funkcjonowania. Związki między wspomnieniami wpływają na nasze myśli, emocje i reakcje, dlatego ważne jest ich rozumienie. Jest to istotne nie tylko z punktu widzenia świadomości, skąd dana reakcja, myśl czy emocja pochodzi, ale również stanowi podstawę do pojęcia decyzji, co mogę z tym zrobić.

Dlaczego przekonania są tak silne i poza naszą kontrolą?

Przykładem obrazującym działanie automatycznej interpretacji, jakiej dokonuje nasz umysł jest dokończenie rymowanki, którą większość z nas zna z dzieciństwa: „Na górze róże…”. Dokończenie rymowanki pojawiło się prawdopodobnie w pełni automatyczne w naszej głowie mimo tylko i wyłącznie przeczytania powyższego zdania, bez potrzeby szczególnego skupienia. Jak można się domyślać nie wszyscy czytający to zdanie podaliby takie samo jego dokończenie. Mimo iż początek jest taki sam to dokończenie zależeć będzie od tego, z jakim mieliśmy wcześniej styczność.  Innym przykładem jest interpretacja jakiej dokonuje nasz umysł, kiedy widzi np. czerwone światło (na przejściu dla pieszych czy skrzyżowaniu). Nie musimy się szczególnie zastanawiać co ono oznacza, czy mamy iść czy też stać. Odpowiedź na te pytania w większości przypadków przychodzi bez naszej kontroli, zakładając, że wcześniej poznaliśmy znaczenie sygnalizacji świetlnej i nie widzimy jej pierwszy raz.

Ten sam mechanizm, może pomimo upływu czasu wywoływać w nas lęk, obniżenie nastroju czy rekcje w ciele pod wpływem bodźców, sytuacji skojarzonych z naszymi wcześniejszymi doświadczeniami. To, że nie jesteśmy czegoś świadomi nie znaczy, że się nie dzieje.

Jeśli nasze myśli, emocje i reakcje stanowią źródło dyskomfortu i nie jesteśmy w stanie stwierdzić, dlaczego tak się dzieje warto się temu przyjrzeć. Warto również pamiętać, że wcale tak nie musi być. Choć na pierwszy rzut oka, to czego doświadczamy, jak się zachowujemy wydaje się być niezrozumiałe, wręcz irracjonalne zarówno dla nas samych jak i dla otoczenia, nie oznacza, że nie ma swojej przyczyny.  Przyczyna ta może być głęboko ukryta, dlatego bywa trudna do zidentyfikowania zwłaszcza, jeśli z jakiś względów, w sposób świadomy bądź też nie, ukryliśmy nasze przeszłe doświadczenia.

W jaki sposób dzieciństwo kształtuje nasze przekonania i interpretacje?

Pewne rzeczy, których nauczyliśmy się w dzieciństwie mogą być dla nas pomocne w codziennym funkcjonowaniu, natomiast jak w przypadku naszych późniejszych doświadczeń, nie wszystko co zapamiętaliśmy może pełnić dla nas taką funkcję. Będąc dziećmi nie zawsze byliśmy w stanie właściwie różnicować to, czego doświadczaliśmy. Możemy uznać, że jesteśmy bez wartości, gdyż doświadczamy krytyki lub odrzucenia w szkole bądź w domu lub wierzyć, że nie jesteśmy warci miłości, ponieważ nie czujemy się nią obdarzeni przez rodziców. Takie wnioski są błędne. Niemniej jednak mogą one wpływać w sposób automatyczny na nasze odczucia, pozostając poza naszą kontrolą. Uczymy się na bazie doświadczeń tworząc w naszym mózgu tak zwane sieci, poprzez fizyczne zapisanie doświadczeń. To właśnie one odpowiadają za sposób, w jaki nasz mózg interpretuje świat wokół nas oraz jakich emocji doświadczamy w danych sytuacjach. Dotyczy to również wspomnień mających miejsce wiele lat wcześniej, o których nasza świadoma i racjonalna część umysłu nie ma pojęcia. Będąc fizycznie przechowywane mogą pojawiać się poza naszą kontrolą, stąd często sami nie potrafimy zrozumieć skąd pochodzi nasza reakcja, emocje, myśli czy odczucia.

Dlaczego jedna sytuacja może wywołać różne reakcje?

Nadajemy znaczenie każdej sytuacji. Robimy to dziś i robiliśmy to, gdy byliśmy dziećmi. Co więcej, interpretacje z przeszłości stanowią podstawę dla sposobu, w jaki robimy to dziś np. jeśli ktoś zwraca nam uwagę, że zrobiliśmy coś źle lub popełniliśmy jakiś błąd a naszą reakcją jest natychmiastowa obrona to wynika ona z doświadczeń wskazujących, że krytyka jest zagrażająca, jest atakiem, na który należy odpowiedzieć, aby zachować bezpieczeństwo. Inną reakcją na tą samą sytuację może być bierność, brak reakcji sprowadzający się do silnego poczucia winy oraz przyjęcia, że jest to kolejna porażka, kolejny dowód na to, że jestem bezwartościowy. Kolejnym przykładem może być sytuacja, w której nie udaje nam się zrealizować jakiegoś celu. Kiedy dowiadujemy się, że z jakiś przyczyn nie możemy osiągnąć tego, czego chcieliśmy możemy zareagować obwiniając wszystkich wokół, przenosić odpowiedzialność za niepowodzenie na innych, bo przecież ludzie są źli lub ludziom nie można ufać albo możemy czuć silną złość, reagować z agresja na zaistniałą sytuację, ponieważ po raz kolejny nam się nie udało a innym się udaje, co sprawia, że czujemy się gorsi a wcale tego nie chcemy. Również możemy w takiej sytuacji odczuwać smutek, przygnębienie i przekonanie, że jesteśmy słabi. Jak można zauważyć, jedna sytuacja może wywołać różne reakcje, w zależności od tego, na jakich doświadczeniach bazuje nasza interpretacja. W obu tych przypadkach za reakcją stoi pewne przekonanie na temat siebie, ludzi czy świata. Nic nie bierze się z próżni. Reakcje wydające się być irracjonalne, bo tak wiele osób może pomyśleć czytając powyższe przykłady, często takimi są. Jednak ich irracjonalność nie oznacza, że nie mają swojej przyczyny. Stanowi to o tym, że automatyczne reakcje wyzwalane przez sieci wspomnień, utworzone na bazie naszych doświadczeń, nie podlegają kontroli racjonalnego umysłu.

Czy możemy zmienić nasze przekonania i nauczyć się nowych sposobów reagowania?

Jest to powód, dla którego czasem z zaskoczeniem obserwujemy nasze reakcje. Robimy coś, czego potem żałujemy lub co stanowi źródło cierpienia. Reakcje choć irracjonalne są w pełni zrozumiałe a co więcej podlegają możliwości zmiany.

Nasze doświadczenia stanowią specyficzne tworzywo naszego wewnętrznego świata, modelują nasze reakcje, wobec tego, co dzieje się wokół nas jak i osób, jakie napotykamy na swojej drodze. Jeśli z ich powodu doświadczamy dyskomfortu, nasze codzienne funkcjonowanie ucieka spod naszej kontroli bądź doganiają nas myśli, przed którymi staramy się uciekać to warto się tym zaopiekować. Przekonania podlegają modyfikacji. Opiekując się trudnymi doświadczeniami nadajemy im nową interpretację, nowe przekonanie, które stanie się adaptacyjną informacją, taką jakiej potrzebujemy.