U młodych ludzi lęk rozwija się w różnych fazach ich życia i może być związany z typowymi dla wieku wyzwaniami. W pierwszych latach życia dzieci mogą odczuwać lęk separacyjny, co jest naturalnym etapem rozwoju. W wieku przedszkolnym lęk może dotyczyć nieznanych sytuacji, takich jak nowe przedszkole czy spotkanie z obcymi. W wieku szkolnym emocja ta może stać się bardziej złożona, obejmująca obawy o osiągnięcia w szkole, relacje z rówieśnikami czy sytuacje społeczne. Warto zaznaczyć, że u większości dzieci lęk jest przejściowy i ustępuje w miarę dorastania i zdobywania doświadczeń.

Jak rozpoznać zaburzenia lękowe u dziecka?

Chociaż lęk jest normalną częścią dzieciństwa, w niektórych przypadkach może przerodzić się w zaburzenie lękowe. Warto zwrócić uwagę na kilka kluczowych aspektów, które mogą wskazywać na nadmierny lęk:

1. Intensywność i czas trwania: Jeśli lęk dziecka jest intensywny, trwa dłużej niż kilka tygodni i wpływa na codzienne funkcjonowanie (np. uniemożliwia uczestnictwo w zajęciach szkolnych, zabawach czy interakcjach z rówieśnikami), może być sygnałem do interwencji.
2. Objawy somatyczne: Dzieci często nie potrafią wyrazić swoich emocji słowami, co może skutkować objawami somatycznymi, takimi jak bóle brzucha, bóle głowy, problemy ze snem czy zmiany apetytu.
3. Unikanie sytuacji: Gdy dziecko zaczyna unikać sytuacji, które wywołują lęk, np. unika szkoły, bliskich relacji czy nowych doświadczeń, to może być oznaką, że lęk przeradza się w zaburzenie.

Jakie są rodzaje zaburzeń lękowych u dzieci?

W literaturze psychologicznej wyróżnia się kilka typów zaburzeń lękowych, które mogą występować u dzieci:

• Zaburzenie lękowe uogólnione (GAD): Dzieci z GAD przejawiają chroniczny lęk o różne aspekty życia, takie jak szkoła, zdrowie czy przyszłość. Często towarzyszą im objawy somatyczne, takie jak bóle brzucha czy bóle głowy.
• Fobie specyficzne: Dzieci mogą doświadczać intensywnego lęku w reakcji na konkretne obiekty lub sytuacje, takie jak ciemność, wysokość czy zwierzęta. Fobie mogą prowadzić do unikania sytuacji, które są źródłem lęku.
• Zaburzenie lękowe separacyjne: Jest to lęk związany z oddzieleniem od osób bliskich, co może objawiać się np. płaczem, agresją czy bólem somatycznym w sytuacjach rozstania.
• Zaburzenie obsesyjno-kompulsywne (OCD): U dzieci może występować lęk związany z obsesjami (natrętnymi myślami) oraz kompulsjami (powtarzającymi się zachowaniami), które mają na celu złagodzenie lęku.
• Zespół lęku napadowego: Charakteryzuje się nagłymi atakami paniki, które mogą wystąpić bez ostrzeżenia i prowadzić do silnych objawów lękowych.

Diagnoza i leczenie zaburzeń lękowych u dzieci

Diagnoza zaburzeń lękowych u dzieci wymaga holistycznego podejścia. Kluczowe jest przeprowadzenie szczegółowego wywiadu, który obejmuje obserwację zachowania dziecka, rozmowy z rodzicami oraz nauczycielami, a także wykorzystanie standardowych kwestionariuszy oceny lęku. Ważne jest także wykluczenie innych problemów zdrowotnych, które mogą wpływać na emocjonalne samopoczucie dziecka.

Leczenie lęków u dzieci może obejmować różne podejścia terapeutyczne. Obecnie głównie stosowane są:

• Terapia poznawczo-behawioralna (CBT): Skupia się na identyfikacji i zmianie negatywnych myśli oraz zachowań. Dzieci uczą się technik radzenia sobie z lękiem i stopniowego konfrontowania się z sytuacjami, które wywołują strach.
• Terapia rodzinna: Wspieranie rodziny w zrozumieniu i radzeniu sobie z lękiem dziecka. Współpraca z rodzicami może pomóc w stworzeniu bezpiecznego środowiska dla dziecka.
• Farmakoterapia: W niektórych przypadkach, zwłaszcza w przypadku ciężkich zaburzeń lękowych, konieczne może być wprowadzenie leków, takich jak SSRI (selektywne inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny).

Jak możesz wspierać dziecko z zaburzeniem lękowym?

Wsparcie emocjonalne od bliskich i otoczenia dla dzieci z lękiem jest równie ważne, co terapia. Ważne jest, aby rozmawiać z dzieckiem o jego lękach. Pozwolić mu wyrazić swoje uczucia, a następnie wspólnie poszukać sposobów na ich zrozumienie i radzenie sobie z nimi. Warto także zacząć stosować techniki relaksacyjne. Zachęcanie do praktykowania takich zachowań,  jak głębokie oddychanie, medytacja czy joga, może pomóc dziecku w radzeniu sobie z napięciem

Pomoc w stopniowym narażaniu dziecka na sytuacje, które wywołują lęk, może być równie skuteczną techniką terapeutyczną. Ważne jest, aby robić to w bezpiecznym , akceptującym i wspierającym środowisku.

Kiedy szukać pomocy u specjalisty zdrowia psychicznego?

Lęk to normalna część dzieciństwa, ale w niektórych przypadkach może przekształcić się w zaburzenie, które wymaga uwagi i wsparcia. Ważne jest, aby rodzice, nauczyciele i opiekunowie byli świadomi objawów lęku u dzieci i wiedzieli, kiedy szukać pomocy. Odpowiednie wsparcie może pomóc dzieciom w radzeniu sobie z lękiem i prowadzić do zdrowszego rozwoju emocjonalnego.

Bibliografia

1. Biedroń, M. (2020). „Lęk u dzieci i młodzieży. Poradnik dla rodziców”. Wydawnictwo Psychologiczne.
2. Kaczmarek, M. (2019). „Psychologia dziecka. Rozwój emocjonalny i społeczny”. Wydawnictwo Naukowe PWN.
3. Żylińska, J. (2021). „Zaburzenia lękowe u dzieci – objawy, rozpoznanie i terapia”. Psychologia Dziecięca.
4. Woźniak, A. (2018). „Jak wspierać dziecko z lękiem? Praktyczne wskazówki dla rodziców”. Wydawnictwo Edukacyjne.